Wzory ściegów na drutach: oczko prawe, lewe i splot

Co to jest ścieg na drutach?

Strukturę dzianiny tworzy powtarzalny w kolejnych rzędach układ oczek, w którym zmienia się wyłącznie ich kolejność. Sekwencja splotów decyduje o tym, czy gotowy wyrób zyska gładką taflę, wypukłą fakturę czy sprężyste prążki. Od rytmu wprowadzania pętli zależą grubość materiału, jego elastyczność oraz skłonność brzegów do zwijania.

Czym różni się oczko prawe od lewego?

Po prawej stronie robótki oczko prawe układa się w gładki kształt litery „V”, a oczko lewe tworzy poziomy, wypukły guzek. W rzeczywistości to ta sama pętla przędzy oglądana z dwóch stron dzianiny: tył oczka prawego tworzy oczko lewe, a tył lewego wygląda jak prawe. Różnicę w wykonaniu oraz wyglądzie obu splotów określają dwa elementy:

• Oczko prawe: nitka spoczywa z tyłu robótki, a prawy drut wchodzi w pętlę od przodu, tworząc płaską i gładką powierzchnię.
• Oczko lewe: nitka leży z przodu robótki, a drut wprowadzany jest od tyłu pętli, wypychając włóczkę do przodu w formie poziomego prążka.

Do pierwszej próbki wybieram jasną, gładką włóczkę, bo na ciemnej przędzy trudno od razu odróżnić splot w kształcie litery „V” od poprzecznego guzka. Jasny odcień ułatwia kontrolowanie układu nitki i pozwala szybko wychwycić błędy w kolejnych rzędach.

Jakie są podstawowe ściegi na drutach?

Do opanowania podstaw techniki wystarczą cztery sploty: ścieg francuski, ścieg gładki, ściągacz oraz ścieg ryżowy. Każdy z nich bazuje na innym układzie oczek prawych i lewych, co bezpośrednio wpływa na elastyczność dzianiny oraz zachowanie jej brzegów. Klasyfikację podstawowych splotów podaje poradnik serwisu Onet Kobieta z 2022 roku:

Ścieg	Inne nazwy	Układ	Cecha	Dwustronny
Ścieg francuski	Brak	Same prawe w każdym rzędzie	Układ harmonijki, leży płasko	Tak
Ścieg gładki	Dżersej, pończoszniczy	Rząd prawych, rząd lewych	Gładka tafla, zwija brzegi	Nie
Ściągacz	Pojedynczy, podwójny	Prawe nad prawymi, lewe nad lewymi	Sprężysta struktura brzegowa	Tak
Ścieg ryżowy	Brak	Oczka prawe i lewe na przemian	Ziarnista faktura, leży płasko	Tak

Ścieg francuski

Ścieg francuski polega na przerabianiu wszystkich rzędów robótki wyłącznie oczkami prawymi. Dzianina jest całkowicie dwustronna, leży płasko, nie zwija się na krawędziach i wykazuje dużą elastyczność poprzeczną, tworząc strukturę przypominającą drobną harmonijkę. Wzór ten sprawdza się w projektach, w których liczy się stabilny brzeg oraz jednakowy wygląd obu powierzchni.

Opis rzędów dla ściegu francuskiego:

• Rząd 1 (prawa strona): przerób same oczka prawe do końca rzędu.
• Rząd 2 (lewa strona): przerób same oczka prawe do końca rzędu.

Powtarzaj rzędy 1 i 2 przez całą długość robótki.

Ścieg gładki

Ścieg gładki, określany jako dżersej lub ścieg pończoszniczy, tworzy jednolitą taflę oczek prawych po prawej stronie oraz poziome guzki oczek lewych po lewej stronie. Prawa i lewa strona dzianiny wyraźnie różnią się wyglądem, a naturalną właściwością tego splotu jest silne zwijanie się brzegów do środka. Kto planuje wykonanie prostego szalika tym wzorem i chce uniknąć rolowania boków, zaczyna pracę od kilku rzędów ściegu francuskiego, który usztywnia brzeg początkowy.

Opis rzędów dla ściegu gładkiego:

• Rząd 1 (prawa strona): przerób same oczka prawe do końca rzędu.
• Rząd 2 (lewa strona): przerób same oczka lewe do końca rzędu.

Powtarzaj rzędy 1 i 2 przez całą długość robótki.

Ściągacz

Ściągacz to dwustronny splot polegający na prowadzeniu pionowych kolumn oczek prawych nad prawymi oraz lewych nad lewymi. Dziewiarze opanowują go zaraz po ściegu pończoszniczym, stosując wariant pojedynczy 1 prawe i 1 lewe, podwójny 2+2 lub potrójny 3+3. Do wykonania ściągacza pojedynczego na druty nabiera się parzystą liczbę oczek. U osób początkujących oczka lewe bywają luźniejsze od prawych, przez co pionowe prążki ściągacza mogą początkowo wyglądać nierówno.

Opis rzędów dla ściągacza pojedynczego:

• Rząd 1 (prawa strona): sekwencję (1 oczko prawe, 1 oczko lewe) powtarzaj do końca rzędu.
• Rząd 2 (lewa strona): przerabiaj oczka tak, jak wyglądają (prawe na prawych, lewe na lewych), czyli powtarzaj sekwencję (1 oczko prawe, 1 oczko lewe) do końca rzędu.

Powtarzaj rzędy 1 i 2 przez całą długość robótki.

Ścieg ryżowy

Ścieg ryżowy polega na naprzemiennym przerabianiu oczek prawych i lewych, które w kolejnym rzędzie zamienia się miejscami. Dzianina wymaga nabrania parzystej liczby oczek i zyskuje drobną, ziarnistą fakturę o identycznym rysunku z obu stron robótki. Wzór ten jest w pełni dwustronny, leży płasko i nie wykazuje skłonności do zwijania krawędzi.

Opis rzędów dla ściegu ryżowego:

• Rząd 1 (prawa strona): sekwencję (1 oczko prawe, 1 oczko lewe) powtarzaj do końca rzędu.
• Rząd 2 (lewa strona): sekwencję (1 oczko lewe, 1 oczko prawe) powtarzaj do końca rzędu.

Powtarzaj rzędy 1 i 2 przez całą długość robótki.

Który ścieg wybrać do pierwszej robótki?

Na pierwszy projekt najlepiej sprawdzają się sploty francuski lub ryżowy, bo leżą płasko i nie rolują brzegów. Oba zachowują dwustronność, co zwalnia z pilnowania prawej oraz lewej strony podczas noszenia gotowego wyrobu. Gdy pierwszym projektem ma być prosty szalik na drutach, ścieg francuski pozwala w pełni skupić się na równym prowadzeniu oczek.

Ściągacz sprawdza się wszędzie tam, gdzie dzianina musi przylegać do ciała, na przykład przy wykańczaniu mankietów rękawów lub otoku czapki. Z kolei ścieg gładki warto wybrać do projektów wymagających jednolitej prawej strony, pamiętając o dodaniu stabilnych ramek zapobiegających rolowaniu.

Jak czytać opis wzoru ściegu?

Opis wzoru dziewiarskiego określa kolejność przerabiania oczek w każdym kolejnym rzędzie od dołu do góry robótki. Wszystkie instrukcje w poradniku są opisane słowami w tekście, bez konieczności pobierania plików czy instalowania dodatkowych programów. Czytanie schematu krok po kroku ułatwia znajomość trzech stałych elementów zapisu:

• Liczba i rodzaj oczek: tekst wskazuje dokładnie, ile oczek prawych lub lewych należy wykonać przed zmianą splotu.
• Raport wzoru w nawiasie: sekwencja ujęta w nawias oznacza odcinek powtarzany określoną liczbę razy aż do końca danego rzędu.
• Oczka brzegowe: skrajne oczka z obu stron robótki tworzą równą krawędź boczną i ułatwiają późniejsze łączenie elementów.

Prawidłowe odczytanie opisu rzędów pozwala bez trudu zinterpretować bardziej złożone symbole dziewiarskie spotykane w literaturze rękodzielniczej. Przed rozpoczęciem pracy nad splotem niezbędne jest także sprawne nabieranie i zamykanie oczek, które stabilizuje początek oraz koniec dzianiny.

Jak zmienia się wzór przy robieniu na okrągło?

Przy robieniu na okrągło prawa strona robótki znajduje się stale na zewnątrz, co zmienia sposób wykonywania podstawowych splotów. W tradycyjnej pracy na drutach prostych dzianinę odwraca się po każdym rzędzie, natomiast w okrążeniach nitka prowadzona jest spiralnie w jednym kierunku.

W rezultacie ścieg gładki powstaje przez przerabianie wyłącznie oczek prawych w każdym kolejnym okrążeniu, bez konieczności robienia rzędów lewych. Z kolei ścieg francuski wymaga przeplatania okrążeń: jedno okrążenie wykonuje się oczkami prawymi, a następne oczkami lewymi. Wybierając druty na okrągło, tę różnicę w układzie pętli należy uwzględnić jeszcze przed rozpoczęciem pracy nad projektem.

Jakie ściegi znać, zanim zacznie się sweter?

Przed rozpoczęciem pracy nad swetrem wystarczy opanować dwa podstawowe ściegi: ściągacz oraz ścieg gładki. Te dwa sploty tworzą kompletną bazę konstrukcyjną klasycznej odzieży dziewiarskiej.

Ściągacz w sekwencji pojedynczej lub podwójnej zabezpiecza elastyczne brzegi korpusu, wykończenie dekoltu oraz mankiety rękawów. Ścieg gładki służy do wykonania głównych partii przodu, tyłu i rękawów, tworząc zwartą, jednolitą taflę materiału. Klasyczny sweter na drutach dla początkujących nie wymaga skomplikowanych splotów warkoczowych, ponieważ połączenie stabilnego ściągacza z gładkim korpusem zapewnia właściwy fason dzianiny.